بیماری های شایع نخاعی و جراحی آن ها

دکتر محمودرضا عباس زاده - متخصص جراحی مغز و اعصاب

دستگاه عصبی مرکزی انسان همواره یکی از مهم ترین بخش های بدن بوده و است. به نحوی که کوچک ترین خللی در آن، می تواند زندگی روزمره فرد را با مشکلات جدی رو به رو سازد. در واقع نخاع، مولفه مهمی در شیوه حرکتی افراد و به شدت حساس محسوب می شود. در ادامه می خواهیم پیرامون آسیب هایی که می تواند نخاع را درگیر کند و نیز شیوه درمان آن ها، صحبت کنیم.

عمل بیماری های شایع نخاعی

نخاع همان ستون فقرات است!؟

ممکن است برخی افراد، نخاع و ستون فقرات را با هم یکسان بدانند در حالی که اینگونه نیست. شاید برایتان جالب باشد که بدانید ستون فقرات نقشی محافظانه در مقابل نخاع ایفا می کند. بنابراین آسیب و بیماری های ستون فقرات، می تواند تا حد زیادی نخاع را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

نخاع، محلی است برای عبور پیام ها از مغز به دیگر اندام ها و بالعکس. هرگونه ضربه و آسیب می تواند آن را دچار اختلالات جدی نماید.

طناب نخاعی، استوانه ای از بافت عصبی است که از لحاظ قطر معادل انگشت کوچک با طول حدود 38 الی 45 سانتی متر می باشد. نقطه آغاز این طناب نخاعی، سوراخ جمجمه می باشد که از بالا، به بصل النخاع متصل است و درون ستون فقرات نیز تا سطح قاعده مهره کمری L1 ادامه دارد. در این قسمت هم به دسته ای از رشته های عصبی که از آن ها با عنوان اعصاب دم اسبی نیز یاد می شود، وصل می گردد. به زبان ساده تر می توانیم بگوییم که نخاع از انتهای سر شروع می شود و تا قسمت بالایی لگن ادامه دارد.

طناب نخاعی دارای 31 قسمت مختلف است که از هر کدام آن ها، یک جفت عصب خارج می گردد. لازم است بدانید که ضخامت طناب نخاعی مذکور، در نواحی گردنی و کمری کمی بیشتر از سایر نقاط است. اما چرا؟ به این علت که در این نواحی، عصب بزرگ تری برای دست و پا از نخاع خارج شده است.

 

نقش طناب نخاعی چیست؟

اول از همه اینکه به عنوان رابط بین مغز و اعصاب بخش طرفین بدن و دست و پا می باشد. دوم اینکه مرکز مهمی برای اعمال رفلکسی است.

اعضای تشکیل دهنده اعصاب نخاعی: 12 جفت توراسیک (سینه ای) ، 8 جفت گردنی، 8 جفت خاجی، 5 جفت کمری و 1 جفت دنبالچه ای

 

چه بیماری هایی می تواند نخاع را درگیر کند؟

نخاع بسیار حساس است و از همین رو حتی یک ضربه در تصادف نیز می تواند آن را دچار اختلال نماید. در این بخش می خواهیم به انواع بیماری هایی که ممکن است نخاع را درگیر کند، بپردازیم.

بیشتر بخوانید
بیماری های مغزی ناشی از کرونا

شوک نخاعی

شوک نخاعی را می توان یک افت ناگهانی در فعالیت بازتابی نخاع، زیر محل آسیب دیده دانست. این عارضه می تواند موجب فلج و شل شدن عضلاتی شود که عصب خود را از اعصاب موجود در منطقه آسیب دیده، دریافت می کنند. همچنین در نتیجه این بیماری، رفلکس ها نیز از بین می روند.

قطع کامل نخاع

این بیماری هر دو طرف بدن را درگیر می کند و می تواند قوه حسی و حرکتی فرد را به طور کامل از بین ببرد. بنابراین تمامی اعضای درگیر، به یک اندازه از عوارض این بیماری سهم دارند.

قطع ناقص نخاع

برعکس مورد قبل، مبتلایان به این ضایعه قدرت حرکتی خود را به طور کامل از دست نمی دهند. بلکه تنها در برخی از نواحی بدن، احساس ضعف و بی حسی دارند.

تومورهای نخاعی

تومورهای نخاعی

این تومورها خود به 2 نوع تقسیم می شوند؛ اولیه و اپیدورال و یا اینترادورال. اغلب متاستازهای ایپدورال از مهره های مجاورند و بدخیمی آن ها می تواند متاثر از پستان، دیسکرازی پلاسماسل، پروستات، ریه و لنفوم باشد.

علائم این عارضه را می توان دردی دانست که معمولا در نواحی پشتی احساس می شود و در حالات خوابیده نیز شدیدتر می گردد. در این بیمار، نخاع تا حد زیادی تحت فشار قرار می گیرد و از همین رو یک مورد اورژانسی به شمار می رود. اما تومورهای اینترادورال معمولا خوش خیم می باشند.

دررفتگی شدید ستون مهره

موجب ناپایدارای بین مهره ها و در نتیجه وارد شدن آسیب های جدی به نخاع می شود.

آبسه اپیدورال نخاع

احساس تب، درد، تریاد، لوکالیزه نخاعی و میلوپاتی را می توان از علائم این عارضه دانست. همچنین در صورت بروز نشانه های نورولوژیکی، فشار وارده بر نخاع نیز بیشتر می شود.

بیرون زدگی شدید دیسک

دیسک بیرون زده

بیرون زدگی دیسک در ناحیه کمر نسبت به گردن و سینه، معمولا شایع تر است و می تواند منجر به آسیب های نخاعی جدی شود.

خونریزی اپیدورال نخاع و هماتومیلیا

این بیماری می تواند در اثر ترومای خفیف، اختلالات هماتولوژیک، خونریزی های درون تومور و … رخ دهد. معمولا به صورت میلوپاتی عرضی حاد و در عرض چند دقیقه تا چند ساعت بروز می کند که اغلب همراه با درد شدیدی نیز می باشد.

ضایعه های ناشی از آسیب دیدگی ستون فقرات

گفتیم که آسیب دیدگی ستون فقرات نیز می تواند موجب بروز اختلال در نخاع افراد شود. برخی از این آسیب ها که در اثر آسیب به ستون فقرات رخ می دهد عبارتند از:

  • مشکلات نخاعی کمر: آسیب دیدگی ستون فقرات کمری، می تواند عضلات پا را از کار بیاندازد و نیز روده، مثانه و قوای جنسی بیمار را با آسیب های جدی مواجه سازد.
  • مشکلات نخاع سینه ای: ستون فقرات این قسمت، وظیفه کنترل سیگنال هایی را دارد که در نواحی عضلانی کمر و شکم قرار دارد. هرگونه آسیب در این قسمت می تواند منجر به فلج شدن اعضای تحتانی بدن شود. همچنین می تواند اختلالاتی در نحوه کارکرد روده، مثانه و نیز قوای جنسی افراد ایجاد کند.
  • مشکلات نخاعی گردن: این اختلال موجب ضعف دست و پا می شود. در موارد جدی تر حتی می تواند منجر به فلج گردنی شود. از آنجا که گردن عضوی بسیار حساس در بدن انسان می باشد، جراحی آن نیز یکی از پر ریسک ترین عمل ها محسوب می شود. در این راستا بریس ها و و ابزار تثبیت کننده گردن می تواند تا حد زیادی کمک کننده برای درمان بیمار باشد.
بیشتر بخوانید
خطرناک ترین نوع دیسک کمر

 

چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به آسیب های نخاعی می باشند؟

  • افراد با سنین بالای 65 سال
  • آقایان
  • مبتلایان به بیماری های استخوانی یا مفصلی
  • افراد در بازه سنی 16 تا 30 سال
ناگفته نماند که عواملی مانند تنش های خشونت آمیز، حرکات ورزشی سنگین که همراه با ایمنی لازم نباشند، تصادفات و مواردی از این قبیل، همگی می توانند منجر به آسیب دیدگی نخاع شوند.

 

علائم جدی و ناشی از آسیب دیدگی نخاع

در صورت مشاهده چه علائمی باید به آسیب دیدگی نخاع، مشکوک شد؟ برخی از این موارد عبارتند از:

  • عدم توانایی در کنترل روده یا مثانه
  • احساس ضعف، عدم تعادل و فلج شدن قسمت های مختلف بدن
  • احساس گزگز و یا بی حسی در ناحیه دست و پا و انگشتان
  • بروز درد شدید در نواحی پشتی، کمر، سر و گردن

 

علل آسیب دیدگی نخاع چیست؟

عوامل داخلی

  • عفونت های مختلف
  • التهاب سلول های نخاعی
  • ایجاد تومورهای مغزی و نخاعی
  • مولتیپل اسکلروزیس
  • سرطان
  • میلیت
  • هماتوم و پارگی دیسک
  • پوکی استخوان
  • بروز اختلالات مایع نخاعی
  • تغییرات دژنراتیو مانند تخریب دیسک
  • بروز اختلالاتی در رگ ها
  • آرتریت

عوامل خارجی

  • تصادفات
  • سقوط از ارتفاع
  • آسیب هایی که ناشی از ورزش و تفریحاتی مانند شنا در آب کم عمق هستند.
  • آسیب هایی که از زمان تولد بروز می کنند.
  • مصرف الکل
  • وارد آمدن ضربات سنگین و ناگهانی
  • آسیب های ناشی از گلوله و ضربه چاقو

 

اقداماتی که در مواجهه با فرد مشکوک به آسیب نخاعی باید انجام داد

  • قبل از هر کاری با شماره های اضطراری 115 یا 110 تماس بگیرید.
  • به هیچ وجه فرد آسیب دیده را جا به جا نکنید.
  • سعی کنید او را در حالت ثابتی نگه دارید.
  • در صورت خونریزی، سعی کنید آن را متوقف نمایید؛ بدون اینکه سر و گردن مجروح را حرکت دهید.
  • فرد آسیب دیده را در حالتی راحت و بدون حرکت اضافه قرار دهید.
  • در اطراف سر و گردن وی از حوله های سنگین استفاده نمایید تا قبل از رسیدن اورژانس بتوانید مانع حرکت این اعضا شوید.

 

عدم درمان آسیب های نخاعی چه عوارضی در پی دارد؟

هر ضایعه و بیماری، در صورت عدم درمان و کم توجهی می تواند عوارض جبران ناپذیری برای فرد رقم زند. برخی عوارضی که برای بی توجهی به آسیب های نخاعی وجود دارد عبارتند از:

  • اختلالات تنفسی
  • بروز اختلال در سیستم ادرار و عملکرد روده و مثانه
  • بروز اختلال و آسیب در سیستم قلب و عروق فرد
  • مشکلات عضلانی مانند سفتی عضلات
  • دشواری دفع
  • لاغری و یا چاقی بیش از حد
بیشتر بخوانید
همه چیز درباره بیماری هیدروسفالی و درمان آن

 

آسیب های نخاعی چگونه قابل درمان هستند؟

روش های مختلفی برای درمان آسیب های نخاعی وجود دارد اما همگی آن ها نمی توانند با موفقیت 100 درصدی همراه باشند. مصرف داروهایی که توسط یک متخصص مغز و اعصاب خوب، تجویز می شود را نمی توان به عنوان روش درمانی مد نظر قرار داد اما کمک شایانی به کاهش التهابات، آسیب سلول های عصبی و تورم نواحی آسیب دیده می کند.

یکی دیگر از روش هایی که تنها به عنوان عامل کمک کننده کاربرد دارد، استفاده از بریس ها هستند که با ثابت نگه داشتن ستون فقرات، نقش مهمی ایفا می کنند.

و اما جراحی! جراحی را می توان بهترین راه برای بهبود ضایعه های نخاعی در نظر گرفت که در آن، جراح با هدف ثابت نگه داشت ستون فقرات، اقدام به برداشتن اشیای خارجی، استخوان و مهره های شکسته ای می کند که نقش موثری در بروز این عارضه دارند.

 

آیا عارضه های نخاعی قابل پیشگیری هستند؟

با توجه به تمام مطالب فوق می توان دریافت که عمده دلایل بروز ضایعات نخاعی، بروز حوادث و اتفاقاتی است که موجب وارد آمدن ضربه به فرد می شود. بنابراین شاید امکان جلوگیری از رخداد این وقایع وجود نداشته باشد اما می توان برخی نکات ایمنی لازم را رعایت کرد تا احتمال وقوع آن ها را به حداقل برسانیم.

  • در شرایطی کاملا ایمن رانندگی کنید.
  • کمربند ایمنی خود را هنگام رانندگی حتما ببندید.
  • در خودرو، برای کودکانتان از صندلی و یا کمربندهای ایمنی استفاده نمایید و آن ها را در صندلی عقب بنشانید.
  • حین ورزش دقت کنید و نکات مراقبتی را از یاد نبرید.
  • برای شنا عمق آب را بررسی کنید و بدون اطلاع شیرجه نزنید.
  • برای حفظ تعادل و پیشگیری از افتادن خود حین برداشتن اجسام از بلندی، بهتر است از ابزاری کمکی برای دسترسی استفاده کنید.
  • می توانید برای پیشگیری از سر خوردن در حمام و سرویس های بهداشتی، از کفپوش روی کاشی ها و حتی وان، استفاده نمایید.
  • و …

اقدامات بسیاری می توان انجام داد تا خطر بروز آسیب های نخاعی را کاهش داد اما باز هم نمی توان از بروز چنین بیماری هایی به طور قطعی جلوگیری کرد. زیرا خطر همواره در کمین است!

0 دیدگاه

یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × 2 =

Call Now Buttonتماس با پزشک